Part 2. Director Marilou Diaz-Abaya: The last PEP interview

"Alam mo, pag tinutusuk-tusok ako or chemo... dito na nila nilalagay [yung needle] kasi naubusan na ako ng veins. Nakakakita ako ng iba, napapasigaw. Ako, hindi. Ang iniisip ko na lang, ipinapako si Hesus sa krus. E, ang liit-liit nung akin, ang laki-laki naman ng Kanya," paghahambing ni Direk Marilou Diaz-Abaya sa pagkakapako kay Jesus Christ at sa chemotherapy na dinanas niya bilang cancer patient.


May pangyayaring ikinatuwa nang lubos ng yumaong direktor na si Marilou Diaz-Abaya at nagbigay kasiyahan sa kanya bilang isang filmmaker—ang pagkakataong nasubukan din niya ang paggawa ng pelikula sa pamamagitan ng makabagong teknolohiya.

"Biro mo, nakatawid pa ako ng teknolohiya! Inabot ko pa?! Kami ni Laurice [Guillen]!" bulalas ni Direk Marilou sa panayam ng PEP.ph (Philippine Entertainment Portal) ilang araw bago niyang tanggapin ang kanyang lifetime achievement award mula sa Philippine Movie Press Club (PMPC) noong March 2012.

Noong 2011, may digital film na idinirek si Laurice, ang Maskara. Sa taon ding ito itinanghal ang Ikaw Ang Pag-Ibig ni Direk Marilou.

"Sabi ko, ’Inday Laurice, nakaabot pa tayo!’" sabi raw ni Direk Marilou sa kapwa premyado at kasabayang direktor noong early ’80s.

Parehong taong 1980 naitanghal ang unang dalawang pelikula nina Direk Marilou at Direk Laurice.

Tanikala ang debut film ni Marilou Diaz-Abaya at Kasal? ang kay Laurice Guillen.

Disyembre 1980, pareho ring entries sa 6th Metro Manila Film Festival ang kani-kanilang obra: Laurice’s Kung Ako’y Iiwan Mo (topbilled by Nora Aunor, Christopher de Leon, and Rolly Quizon) and Marilou’s Brutal (starring Amy Austria, Jay Ilagan, Charo Santos, Perla Bautista, Johnny Delgado and Gina Alajar).



NEW FILM TECHNOLOGY. Parehong ginawa ang mga unang pelikula—at marami pang sumunod—nina Marilou at Laurice sa 35-mm film, ang traditional filmmaking at that time.

Kaiba ’yon sa kasalukuyang teknolohiya among digital/indie or even mainstream filmmakers, na gamit na ang digital (DG) cam, HD (high-definition)—o kung anumang taguri sa mga camera na hindi ginagamitan ng pelikula—ng negatibong 35 or 75mm o ng dating Super 8 na gamit ng mga naunang short filmmakers.

Sa naging karanasan niya sa bagong teknolohiya, sabi ni Direk Marilou, "Honestly, para sa akin, it’s very convenient.

"As a director, you have more time to think, creatively.

"Kaya lang, ang hindi ko gusto, as teacher, ibinibigay na sa iyo lahat.

ADVERTISEMENT - CONTINUE READING BELOW

"[Pero] yung deliberate disciplined thinking, sobrang nababawasan.

"Kasi, imbes na pag-aralan mo, shoot ka lang nang shoot, eksperimento ka nang eksperimento.

"Whereas, kami, pag nagkamali ka ng isang edit, dyusko, siguro mga six to seven steps ’yon, aalisin mo, hahanapin.

"So you have to be really deliberate when you make decisions.

"Pinag-iisipan mo kasi mahal, magastos sa oras. Ang daming steps na mawawala.

"For the new film students, it’s [digital filmmaking] convenient.

"But because, kami, yung generation namin, dala-dala namin yung discipline na ’yon, combined with the convenience of the technology now, so talagang enjoy na enjoy ako!

"Yun sana yung [gusto kong] matikman ng batang filmmakers.

"Kasi, pag i-combine nila yung ganung klaseng discipline, with the new technology, wow! Bongga, di ba?"

Direk Marilou added, "Because it’s not just the trend, but because we live in the technological Internet phase.

"So, ang ginagawa nila, everything is menu.

"As a teacher, okay ’yon, e. Basta hindi siya mag-substitute sa primary source.

"What do I mean by that? Yung phase to phase is not the same thing as artificial or virtual.

"Like, pipili ka ng story, ’O, sige, gawa ka ng pelikula, anong gusto mo?’

"Chances are, today, we look for something in the Internet. Hindi na sila lumalabas.

"Kami? ’Day! Naka-yellow pad paper kami.

"Wala kaming... so everything, saulado mo. Tatandaan mo yung call slip.

"E, ngayon, gaganyan-ganyan ka lang, okay na, e.

"Tapos, pag magsulat ng script, triple carbon. Magkamali ka [sa pagta-type], dead!" natatawang sabi ni Direk Marilou.



POWERFUL MEDIUM. As she continued sharing with PEP her statements on the subject of film and filmmaking, the teacher in Marilou Diaz-Abaya clearly surfaced.

Hindi kasi siya nagsasalita sa set ng pelikula o TV show na idinidirek. She was more of a real teacher, like how she also wanted to be remembered by her students and the entertainment press.

ADVERTISEMENT - CONTINUE READING BELOW

Masaya si Direk Marilou because she wasn’t feeling bad at all sa panahon ng interview. Kaya nagpatuloy siya nang pagsasalita, kahit lampas na sa naitakdang isang oras na panayam.

At one point, may pagtukoy siya sa kahalagahan ng pakikipag-komunikasyon.

"Kung minsan, things that you feel are better said," sabi niya, tulad daw ng "I love you."

"It’s good to say it on Facebook, but it’s not a substitute.

"Sabihin mo pa rin sa person concerned. Iba pa rin yung personal. O kung makikipag-kaibigan..."

Iniugnay ni Direk Marilou ang isinambit sa pagtuturo sa mga makabagong filmmakers.

Aniya, hindi ito ang isa sa concerns ngayon ng educators, ng new breed film artists.

"In my case," Marilou shared, "my pedagogy… hindi lang naman technical and craftsmanship, e. It’s character formation!

"So, I tell my students, ’You know, I’m very careful kung sino yung tinuturuan ko.’

"Bakit? Kasi ang feeling ko, nagtuturo ako na gumamit ng baril.

"Powerful ang pelikula—maaaring gamitin sa masama, maaaring gamitin sa mabuti.

"I’m very careful na hindi lang yung paggamit ng baril o ng kamera, yung factor mo mismo."



SENSE OF RESPECT. Direk Marilou elaborated, "About your subject, are you compassionate with your subject?

"Do you care about your audience? Do you care?

"Tingnan mo, mag-a-advertise ka. Papupuntahin mo ang audience mo.

"Aba, magbabayad pala sila sa takilya! Tapos, papapasukin mo.

"Pag hindi nila maintindihan, ’E, bobo pala kayo, e!’

"Aba, ininsulto mo pa?!" sabi rin ni Direk Marilou, sa posibleng kahantungan ng sitwasyon na "walang care" ang filmmaker sa audience niya.

"Honestly, because you invited them and you made them pay, that is why, for me, yung respect sa audience, non-negotiable yun.

"Ngayon, saan nanggagaling yung respect? E, di sa ’yo.

"Kung ano ang nire-respect mo, ganun mo i-respect yung audience.

ADVERTISEMENT - CONTINUE READING BELOW

"Kung hindi mo nire-respect yung sarili mo, hindi mo ire-respect yung audience mo."

A case in point was Direk Marilou’s preference for a particular film genre.

"I love yung mga rom-com natin ngayon," she said.

Sa kanyang naging pahayag tungkol sa respetong dapat taglayin ng filmmakers para sa kanilang manonood, iniugnay ni Marilou ang kalikasan ng romantic-comedy bilang popular na genre ng pelikulang Tagalog.

Sabi ni Direk Marilou, "Tatlong beses kong pinatay-patay si Cesar Montano sa pelikula.

"Bakit pinapanood, e, hindi naman happy yung ending na ’yan, di ba?

"Sabi ko, ’Hindi lang naman happy ending ang pinapanood ng audience, e—hope!

"Is it worth his death? Is his death worth it?"

Ang tinutukoy ni Direk Marilou ay ang mga karakter na ginampanan ni Cesar sa mga pelikulang Jose Rizal, Muro-Ami, at Bagong Buwan.

Hindi man romantic comedies ang mga ito, ang elemento ng pag-asa sa kuwento ay naka-engganyo sa manonood para magustuhan ang mga nabanggit niyang pelikula—all certified box-office hits.

Similarly, as earlier meant, may soft spot kay Direk Marilou ang romantic comedies.

"Kaya lahat ng rom-com, kikita ’yan," palagay din niya.

"O ayon sa pagiging truthful ng pagkakalahad ng kuwento.

"Kasi it gives you hope. Yung mawala man tayong dalawa, as sweethearts, it was worth it nung tayo pa.

"Yun ang sinasabi ng rom-com, e, yung formula.

"In contrast, some of the action films don’t deliver that message anymore.

"And in our times today, we really need that. We really need hope!

"Yeah! It’s worth it. Mahirapan ka man, it is worth it!"



REALITY BITES. Iba naman ang kaso sa isa pang gawain ni Marilou bilang katuwang ng mga samahang pang-relihiyon, tulad ng Catholic Bishops’ Conference of the Philippines (CBCP).

On fine days, regular daw na nagmu-monitor si Direk Marilou ng mga palabas sa telebisyon, a task she has voluntarily done from way back.

ADVERTISEMENT - CONTINUE READING BELOW

"I monitor and I give comments to the CBCP, to schools, ganyan.

"Nahihirapan ako, especially when I’m not feeling well. I don’t have the strength to monitor."

Direk Marilou mentioned, in particular, some real situations of Filipinos in far-away rural towns na kadalasang sangkap ng news programs or documentaries.

"So I told them, ’It’s very difficult to explain why, for example, sa Visayas, salpak [ang video footages]... one after the other.

"Magkakaroon ka ng Sendong, tapos magkakaroon ka ng difficult...

"You know you have compassion, but it’s so difficult to explain it.

"Why does God make us suffer?" maaari daw itong maitanong sa sarili, ayon kay Direk Marilou.

"But then, you look at the people there, may hope, may faith... ’Sana, tulungan kami," she could almost hear everyone’s plea of hope."

At doon pumapasok ang pananangan niya sa pananampalataya sa Dakilang Lumikha.

"Somehow, nakakahanap ka ng inspiration, kahit na sa ano... sa worst situation," makahulugang sambit ni Direk Marilou.

"And then, you realize, ’Oh, my God! Ako pa? Ako pa ang magku-complain?"



SPIRITUAL HEALING. Sinundan ni Direk Marilou ang bahaging ito ng kanyang pagtatapat tungkol sa totoong sitwasyon ng kanyang kalusugan.

O kung paano niya nakakayanan ang regular na chemotheraphy bilang stage 4 cancer patient.

"Alam mo, pag tinutusuk-tusok ako or chemo, my chemo is already here," sabi niya, sabay turo sa kanyang dibdib at tiyan.

"Dito na nila nilalagay [yung needle] kasi naubusan na ako ng veins.

"Nakakakita ako ng iba, napapasigaw.

"Ako, hindi. Ang iniisip ko na lang, ipinapako si Hesus sa krus.

"E, ang liit-liit nung akin, ang laki-laki naman ng Kanya," paghahambing ni Direk Marilou sa pagkakapako kay Jesus Christ.

"Ino-offer ko talaga sa Kanya.

"Yeah! Nakakatulong!" Direk Marilou’s face lightened up as she said these words.

"Very effective sa akin yung spiritual healing!" sambit pa niya.

ADVERTISEMENT - CONTINUE READING BELOW


WE RECOMMEND


FROM THE SUMMIT MEDIA NETWORK


SPONSORED CONTENT


COMMENTS

Loading comments

THIS JUST IN