Ang aerospace at space exploration ay industriyang dominated ng kalalakihan.
Pero tatlong Pilipina ang nakapasok sa industriyang ito at naibahagi ang kanilang di-matatawarang kontribusyon.
Ito ay sina Angelita Castro-Kelly, Josephine Santiago-Bond, at Genevie Yang, na mga naging empleyado ng NASA o National Aeronautics and Space Administration.
Itinatag noong 1958, ang NASA ay independent agency ng U.S. government na siyang in-charge sa science and technology ng aerospace at space explorations.
Hindi basta-basta makakapagtrabaho sa NASA dahil sa high academic qualifications na requirement nito.
Kaya naman nakakatuwa na tatlo sa maliit na female workforce nito ay mga Pilipina.
Sa katunayan, ayon sa ulat ng Washington Post noong 2019, one-third lamang sa kabuuang workforce ng NASA ay mga babae.
Kilalanin ang tatlong Pinay, na na-feature rin ng Preview noong March 20, 2021.
ANGELITA CASTRO-KELLY
Maituturing na pioneer ng kanyang panahon ang Pilipinang si Angelita Castro-Kelly.
Isinilang siya sa Isabela noong 1942, pero lumaki sa Sampaloc, Maynila.
Siya ang kauna-unahang female Mission Operations Manager ng NASA.
Ang pangunahing trabaho niya ay mamuno sa early developmental missions ng Earth Observing System (EOS) program ng NASA.
Sa program na ito, gumagamit ng scientific instruments at artificial satellite missions sa Earth orbit, para sa long-term global observations ng “land surface, biosphere, solid earth, atmosphere and oceans,” ayon sa www.eospso.gov.nasa.
Layon nitong magkaroon ng mas malawak na pang-unawa sa Earth bilang integrated system.
Hindi naging madali para kay Angelita ang kanyang paglalakbay sa NASA, dahil noong panahong iyon ay hindi pa pantay ang tingin sa mga babae at mga lalaki. Angat ang lugar ng mga huli.
Si Angelita ay nagtapos na summa cum laude sa kursong Bachelor’s Degree in Mathematics and Physics mula sa University of Santo Tomas.
Kumuha naman siya ng graduate studies sa University of Maryland sa Amerika.
Saksi si Angelita noon pagdating sa inequality sa pagitan ng lalaki at babae, dahil mabibilang ang female students sa pinasukang unibersidad.
Iisa lamang ang restroom para sa mga babae sa apat na palapag na Physics building ng unibersidad na pinapasukan niya.
Nakaranas din siya ng diskriminasyon nang makapagtrabaho siya sa NASA noong 1977.
Aniya sa 2012 interview sa Illustrado Life, “I was usually the only woman in a roomful of men at technical working group meetings.”
Naibahagi niya na bagamat magalang ang karamihan sa kanyang mga katrabahong lalaki, may ilan pa ring pinapakitaan siya ng attitude dahil sa kanyang kasarian.
Pero hindi nagpatinag si Angelita at ipinakitang kaya niyang makipagsabayan pagdating sa trabaho.
Sa huli, nakuha niya ang respeto ng mga katrabahong kalalakihan.
Lahad niya, “The initial challenge was to show them that I was just as capable as they were to do the job.
“The trust and respect came once they saw that I could contribute to the success of the mission.”
Umani rin ng iba’t ibang parangal si Angelita dahil sa kanyang di matatawarang kontribusyon sa NASA.
Kabilang dito ang mga sumusunod: ang Goddard Space Flight Center Exceptional Service Medal; ang Astronauts’ Manned Flight “Snoopy” Award; ang GSFC Exceptional Performance Award; ang Flight Project’s “Mission Impossible” award; at ang NASA Honor Award Exceptional Achievement Medal.
Angelita Castro-Kelly worked as Mission Operations Manager at NASA
Sa Pilipinas, iginawad sa kanya ang “Pamana ng Bayan” Presidential Award for Science and Technology noong 1993 mula kay dating President Fidel Ramos.
Pumanaw si Angelita in her late 70s dahil sa lupus noong 2015.
Payo naman niya sa mga aspiring scientists: “Don’t do only what’s required—go above and beyond if needed.”
JOSEPHINE SANTIAGO-BOND
Si Josephine Santiago-Bond ay mula sa pamilya ng scientists at doctors.
Sa kanyang interview sa Asian Journal, ikinuwento niyang sa murang edad ay cerebal field at hindi space ang interes niya.
Nang magtapos sa Philippine Science High School, hindi alam ni Josephine kung ano ang kukunin niyang kurso sa kolehiyo.
Pero nahikayat siya ng isang kaibigan na mag-Electronics and Communications Engineering sa University of the Philippines.
Hindi naging madali ang five-year course para kay Josephine dahil nahirapan siya sa mathematics.
Aniya sa interview ng Spot.ph, "I had to crawl my way through some of the courses, but I wasn’t going to give up on [Electronics and Communications Engineering] because of a few bad grades."
Nagbunga ang pagtitiyaga ni Josephine at nakapagtapos.
Kasunod nito ay lumipad siya sa U.S. at kumuha ng Master's degree in Electrical Engineering sa South Dakota State University.
Taong 2003, nagkaroon siya ng summer internship sa NASA John F. Kennedy Space Center (K.S.C.).
Nagsilbi siya bilang part-time research assistant at ang initial plan ay summer job lang ito.
Pero ang dapat sanang internship ay nauwi sa pagtatrabaho ni Josephine sa K.S.C., pagdating ng 2005.
Napagtanto niyang gusto niya ang kanyang ginagawa.
Ipinakita niya ang kanyang dedikasiyon sa ahensiya, at di nagtagal, nabigyan siya ng mataas na posisyon.
Ang Fil-Am engineer na ito ay nakilala bilang Head of KSC’s Advanced Engineering Development branch, kung saan bahagi rin siya ng pioneering group.
Bilang systems engineer, ang kanyang responsibilidad ay “[supply] engineering support to research and technology development projects at Kennedy Space Center.”
Saad pa niya sa interview sa Spot, "I’m leading very diverse groups of people to bring their whole selves to work while executing NASA’s mission, which ultimately benefits humankind."
Josephine Santiago-Bond works as chief of NASA's John F. Kennedy Space Center
Matapos ang halos dalawang dekada, hinirang siyang chief ng KSC’s Safety and Mission Assurance Institutional Division.
Masaya si Josephine dahil kinikilala ng NASA ang diversity at pinapahalagahan ang inclusion ng mga empleyado nito.
“I always feel that I am valued, not only for my engineering and leadership skills, but also as an Asian American and as a Filipina-American, who brings a unique set of experiences and ideas to the table every day,” hayag niya sa Asian Journal.
“I’m not the only female Filipina-American, nor am I the first, who is in a leadership position at NASA, which in itself makes me proud.”
GENEVIE YANG
Naging bahagi ng kasaysayan si Genevie Yang nang tumulong siya noong 2021 para sa pagpapadala ng Perseverance Rover ng NASA sa Mars.
Noong February 18, 2021, nag-land ang Perseverance rover sa Jezero Crater ng Mars, para obserbahan ang terrain ng fourth planet sa solar system.
Sa pamamagitan ng rover, pinag-aralan ang habitability ng Mars, pagsaliksik kung may nabuhay na microbes dito, at pagkuha ng samples ng bato at soil na gagamitin sa mga susunod na misyon sa red planet.
Ani Genevie sa isang panayam ng ABS-CBN news, "It’s still amazing, whenever we see new images that get downloaded, we feel like we’re there vacationing on Mars."
Ano ang kanyang naging partisipasyon sa Perseverance Rover mission?
Sabi niya, “I tested the flight software to make sure that they’re meeting the requirements.
"And I also moved on to the uplink team to generate commands to send to those spacecrafts while we’re in launch cruise and EDL [entry, descent, landing] phase.”
Si Genevie ay isang Filipino-American na isinilang sa Biñan, Laguna.
Naging bahagi rin siya ng successful mission na pagpapadala ng Curiosity Rover sa Mars.
Maagang nagkaroon ng interes sa space and science si Genevie dahil sa kanyang ama na nagtrabaho bilang engineer sa isang local power company sa U.S.
Pagbabalik-tanaw ni Genevie sa kanyang NASA profile, “[He] would always take us to his work during our winter break.”
Noong high school si Genevie, hinikayat siya ng kanyang mga guro na kumuha ng science degree in Electrical and Computer Engineering sa California Polytechnic State University.
Genevie Yang is data management engineer at NASA's Jet Propulsion Laboratory
Dalawang dekada na siyang NASA scientist at kasalukuyang data management engineer sa Jet Propulsion Laboratory (JPL).
Ayon sa kanyang NASA profile, ang gusto niya sa ahensiya ay ang pagtutulungan ng mga tao para ma-achieve ang isang common goal.
Ani Genevie, “JPL has a diverse group of individuals who have always been there to help and foster knowledge to all.
“When you look around, we all come from different races, backgrounds, ages, and none of that matters because we're there to accomplish our mission.”
Translated from English by Bernie V. Franco