Hanggang sa huling sandali ng buhay ni Fernando Poe Jr. ay kasama nito ang sanggang-dikit na si Susan Tagle.
Ang tunay na pangalan ni FPJ ay Ronald Allan Kelley Poe.
Si Susan ay business manager, supervising producer, at confidante ni FPJ sa loob ng 21 taon.
Sa loob ng panahong iyon ay limampu (50) sa tatlong daang (300) pelikula ni FPJ ay naging bahagi si Susan ng produksiyon ng FPJ Productions, ang film company ng Hari ng Pelikulang Pilipino.
Kaya alam daw ni Susan kung paano magtrabaho si FPJ bilang actor/producer/director at minsan ay scriptwriter din.
Bilang manager, alam din daw ni Susan ang mga kaganapan sa buhay ni FPJ kahit sa likod ng kamera.
Noong Agosto, buwan na dapat sana'y ika-86 kaarawan ng Da King at National Artist, eksklusibong nakapanayam ng PEP.ph (Philippine Entertainment Portal) si Susan.
Naganap ang panayam ng PEP kay Susan via Zoom noong Agosto 12, 2025.
Ito ay para magbalik-tanaw sa personal anecdotes niya tungkol sa namayapang Da King at National Artist.
Sa unang bahagi ng ulat ng PEP noong August 20, ikinuwento ni Susan kung paano sila unang nagkatrabaho ni FPJ at kung gaano siya pinagkatiwalaan nito sa isang malaking business deal na nasara niya para sa aktor.
Read: FPJ right hand recalls how Da King turned down a blank check
FERNANDO POE JR. ON RUNNING FOR PRESIDENT IN 2004
Ngayong ikalawang bahagi ng panayam kay Susan, binalikan niya ang mga pagsubok na kinaharap ni FPJ nang pasukin nito ang mundo ng pulitika.
Noon ding panahong iyon dumaan sa pagsubok ang samahan nila bilang malapit na magkatrabaho.
Nangyari iyon bago kumandidato si FPJ bilang presidente noong May 2004 elections.
Tuto si Susan sa noo'y niluluto pa lang na ideya na kumandidatong Pangulo ng Pilipinas si FPJ.
"Nag-away kami niyan when he decided to run," balik-tanaw ni Susan.
"This was 2002, immediately after there was talks of him running for president in 2004.
"So, I made the mistake of telling him that I don't think he was fit to become President of the Philippines."
Alam daw kasi ni Susan kung gaano kasalimuot ang pulitika.
Bilang backgrounder, ipinaliwanag ni Susan na dati siyang student activist noong panunungkulan ng yumaong diktador at Presidente Ferdinand Marcos Sr.
Nagdeklara si Marcos Sr. ng martial law mula 1972 hanggang 1986.
Nag-aral si Susan sa University of the Philippines (U.P) noong 1976-1979, at sa U.P Baguio mula 1979-1982.
Miyembro siya ng theater group na U.P. Repertory Company, na ipinaglaban noon ang censorship at human rights violations.
Naditena siya ng tatlong buwan mula September to December 1977.
Naging founding president din si Susan ng Alyansa ng mga Mag-aaral ng Baguio noong 1980.
Balik sa panayam ng PEP, ipinaliwanag ni Susan na tingin niya ay hindi kakayanin ni FPJ ang gulo at dumi sa pulitika.
Pagpapatuloy ni Susan patungkol sa usapan nila noon ni FPJ: "So, lumaki ako sa kaliwa, yan nga, sa mundo ng activists.
"And I was brutally honest with him.
"Sabi ko sa kanya, 'You have the heart, but you do not have what it takes to fight, what it takes to become President.'
"And, of course, he got hurt. He was hurt by what I said."
Nakaapekto raw iyon sa trabaho nila.
Lahad ni Susan: "And he was taking it out on me sa production. So, at one point, umabot sa nagkataasan kaming dalawa ng boses sa harap ng mga staff.
"So I felt before it got worse, I should step back.
"Tamang-tama, I had an offer from a friend to visit the U.S. and I had a U.S. visa. So, I left for six months."
Pero si FPJ daw ang tipong kapag nagalit ay nawawala rin agad ang init ng ulo.
Kaya nagkaayos din silang dalawa bago pa ang leave of absence ni Susan.
Lahad ni Susan: "In fact, noong paalis na ako, nagsu-shooting siya noon, e. Nasa nasa Laoag siya.
"Sa kausap ko siya sa phone. Sabi niya, 'Kailan ang alis mo?' Sabi ko, 'Ganitong date,' which was a week later pa.
"Sabi niya, 'Pumunta ka dito sa Laoag.' So, pumunta ako ng Laoag.
"Dumating ako ng madaling-araw. Tapos, I stayed with him the whole day. Umuwi din ako the night after.
"Nagpaalam lang ako sa kanya. Nagkuwentuhan kami. Tapos, tapos na. Wala na."
Hindi naman daw umalis si Susan nang hindi nililinaw kung bakit hindi siya pabor na tumakbo si FPJ sa pinakamataas na posisyon sa bansa.
"Pero during that time, I remember nakaupo ako sa sahig sa hotel niya. Sabi ko, 'Gusto ko lang kong i-clear yung air...'
"Sinabi ko sa kanya that it had nothing to do with... 'Akala niyo minamaliit ko kayo. Akala niyo kaya ako ganoon mag-isip...'"
Pagpapatuloy ni Susan: "Kasi lagi akong iniinis niya na, 'E, kasi taga-UP ka, e.' Yung tingin niya, meron akong intellectual superiority complex, yung ganun.
"Sabi ko, 'It wasn't that. It was just that you have no political experience. You have never held office. You don't know how politics works.'
"During that talk that we had, sinabi ko sa kanya, 'Baka mas marami pa akong naiintindihan sa pulitika kaysa sa inyo.'
"And I think the initial pain of our fight had already faded, so kaya na niyang intindihin yung sinasabi ko.
"Sinabi ko sa kanya, 'Kakainin kayo nang buong-buo ng mga buwitre sa Malacañang.'"
Tinanong ng PEP si Susan kung ano ang paliwanag ni FPJ kung bakit napipisil nitong pasukin ang pulitika.
Wala pa raw eksplanasyon noon ang Da King.
"Kasi yung 2002 na fight namin, hindi pa siya sure noon kung tatakbo siya. He was just entertaining it," paliwanag ni Susan.
HOW FPJ CONVINCED SUSAN TAGLE TO SUPPORT HIM
Hanggang sa natuloy si Susan na magtungo ng U.S.
"I stayed away for six months. The funny thing is I stayed away, but every week we would talk.
"Pag Sunday morning, tatawagan ako niyan. Kukumustahin niya how my week went, what did I do. We just completely ignored [our past issue]."
Hinimok daw ni FPJ si Susan na suportahan ang kandidatura nito.
"And then I came back in March of 2003. And then, during his birthday in August of 2003, sinabi niya sa akin na itutuloy niya.
"Tapos sabi niya sa kin, 'San, stay.' Kasi tinatanong niya ako anong balak ko. My plan was to go back to the U.S. I just had things to do in the Philippines kaya ako umuwi.
"Tapos sabi niya, 'Stay. Manalo, matalo. After the elections next year, do what you want to do. But stay for the elections.'"
Pumayag naman si Susan.
"So, birthday niya yun, nag-iinuman kami sa studio. It was just the staff. Walang outsider.
"Kami lang, kami lang nung production company. Not even close friends, just the staff.
"It was when he told all of us that he was running, ganyan. And so I stayed, and I became part of the campaign."
Read: Interview sa "pangalawang pamilya" ni FPJ, iba't iba reaksiyon
WHY FPJ RAN FOR PUBLIC OFFICE
Noong panahong iyon, nagkaroon ng malawakang paghikayat para kumandidato si FPJ bilang Pangulo.
October 2023, ginanap ang "Filipinos for Peace, Justice and Progress Movement," isang peaceful rally na dinaluhan ng 10,000 supporters ni FPJ sa Cuneta Astrodome sa Pasay City.
Iprinisinta kay FPJ ang 2 million signatories, ng mga taga-Luzon pa lang, na humihikayat sa kanyang kumandidato sa 2004 elections.
Iyon daw ang turning point para magdesisyon si FPJ na tumakbo sa pagka-Pangulo.
Ano ang pangunahing dahilan bakit napaoo si FPJ?
"The main reason he was running was because he actually believed he could do something," saad ni Susan sa panayam pa rin ng PEP.
"And the second reason he was running was because the people asked him to.
"The third reason he was running was because he thought he had the full support of certain people, like Danding Cojuangco.
"And siguro, last in line among his reasons was being able to help Erap."
Ang tinutukoy ni Susan na "Erap" ay ang dating Pangulong Joseph Estrada, na best friend ni FPJ.
Noong panahong iyon ay ongoing ang trial kay Erap dahil sa kasong plunder, at ito ay nakaditena sa Camp Capinpin, na katapat ng 15-hectare property nito sa Tanay, Rizal.
Usap-usapan daw noon na kaya raw tumakbo si FPJ ay para lamang palayain ang best friend na si Erap.
Para kay Susan, sang-ayon siya na maaaring isa iyon sa kunsiderasyon ni FPJ, pero sigurado raw siyang hindi iyon ang deciding factor.
Diin niya, "I think he actually believed he could make a difference, and he did not want to disappoint the people who clamored for him to run."
Si Susan ang tumayong head ng media ng team ni FPJ nang mangampanya sila para sa May 2004 elections.
Isa raw iyon sa mga pinanghihinayangan niya.
"Siguro if there's anything I would add, I would've wanted to be by his side, as in literally by his side, during the election period.
"But it was decided kasi by the team that handled his politics that I was not going to be his close-in. That's why I was made head of media."
Sabay sabi ni Susan sa PEP: "I would have wanted to be his close-in.
"Pero in a way, siguro mas okay na rin.
"Very insular kasi yung relationship namin, e, so I guess they wanted me out of the way because they also knew my politics."
Read: The day If-Pe-Ji (FPJ) visited and charmed my hometown
THE MAY 2004 ELECTIONS
Nabigo si FPJ sa presidential bid niya noong May 10, 2004 elections.
Ang final and official tally ng eleksyon: si FPJ ay nakakuha ng 11,782,232 na boto.
Ang mahigpit niyang kalaban at noo'y incumbent President Gloria Macapagal-Arroyo ay may narehistrong 12,905,808 na boto.
Panalo si Arroyo, at opisyal siyang nanumpa noong June 10, 2004.
Ayon sa Supreme Court E-Library, naghain si FPJ ng protesta sa Supreme Court noong July 23, 2004, o tatlong linggo makalipas ang halalan.
Ang Supreme Court ang tumatayong Presidential Electoral Tribunal (PET).
Alegasyon ni FPJ, may anomalya sa eleksyon. Minanipula raw ang electoral returns bago ito nailipat bilang certificate of canvass.
Kinuwestiyon niya at gustong ipa-recount ang electoral returns mula sa 10,554 presinto sa pitong probinsya, isang lungsod, at pitong munisipalidad.
Pati na rin ang ballot results sa 118,339 presinto sa may 42 lungsod ay gusto rin niyang ipaimbestiga.
Sa kabilang banda, naghain ng kontra-protesta ang noo'y Pangulong Arroyo, dahil nadaya siya umano sa 20,000 presinto sa anim na probinsya, ayon sa ulat ng Philippine Daily Inquirer.
Walang malinaw na resulta sa protesta ni FPJ noong sumunod na huling limang buwang nabubuhay ito.
FPJ AFTER THE ELECTIONS
Balik sa paglalahad ni Susan Tagle sa PEP, ikinalungkot daw ni FPJ ang pagkabigo nito sa 2004 elections.
Kumusta ang Da King noon?
Sagot ni Susan: "Nag-withdraw siya. He stayed in his house in Antipolo, not seeing too many people.
"I did not go up too much. He would only call me when he needed something. But, he withdrew...
"Sometime in November, a month before he passed away, tinawag niya ako sa Antipolo, and we were sort of assessing what happened during the elections.
"We talked about what happened, the people that we worked with who betrayed us, who were loyal to us to the end—things like that."
Hindi raw talaga personal gain ang motivation ni FPJ kung bakit gusto nitong manungkulan bilang Presidente ng bansa.
"And at that time, he said to me, he wasn't sad that we were not in Malacañang. Yun yung exact term niya.
"'Hindi ako malungkot dahil wala tayo sa Malacañang. Malungkot ako kasi hindi nasunod ang will ng taumbayan.'"
Naniniwala raw si FPJ na nadaya ito sa eleksyon.
"Because we felt he won. We were quite sure he won," diin ni Susan.
"So for him, that was the painful part, that the people were cheated. The will of the people did not prevail. That was his pain.
"It wasn't so much him not being in Malacañang."
Dagdag ni Susan, "In a way, baka nga may relief, 'no? Na wala kami sa Malacañang."
Pero kahit may pinagdadaanang matinding pagsubok, hindi pa rin daw nakalimutan ni FPJ magbigay ng tulong sa tao.
Nanalanta ang Bagyong Muifa (Unding) noong November 2004.
Nakiisa ang staff ni FPJ sa pagsagawa ng relief operations sa Quezon Province na pinakamatinding tinamaan ng kalamidad.
Iyon ang isa sa mga huling alaala ni Susan sa Da King.
Balik-tanaw pa ni Susan: "And so, we were preparing relief operations. So, nasa studio kami for several days, nagpa-pack.
"Nagpuno kami noon ng dalawang container van. So, araw-araw nasa studio kami.
"And he liked joining us, watching our people pack the goods. And then, sabi niya, 'O, ikaw na bahala, San.'
"So, I traveled to Quezon with the team that we worked with in the elections, you know, and then give away the relief goods.
"So that was just two weeks before he passed away. And, that was the most that I saw him after the elections. Yung araw-araw kaming nagkikita.
"He was still trying to be of service in a way."
FPJ THREW LAST CHRISTMAS PARTY FOR STAFF, CLOSE FRIENDS
Hanggang sa dumating ang araw na inatake si FPJ noong December 11, 2004.
Naganap iyon sa Christmas party ni FPJ para sa mga empleyado niya sa FPJ Productions.
Nasa mismong FPJ Studios sila sa may Del Monte, Quezon City. Ang misis niyang si Susan Roces ay naiwan sa bahay.
Balik-tanaw ni Susan Tagle: "He decided to have an early Christmas party para daw maagang mabigay yung bonus ng mga tao, maagang makauwi ng probinsya yung mga taga-probinsya.
"There were a lot of other guests aside from yung staff. May mga kaibigan—personal friends, political friends.
"Nandoon si Jojo Binay, nandoon si Chiz Escudero. Nandoon si Direk Eddie Garcia, Jimmy Fabregas..."
Tandang-tanda pa ni Susan na nakausap din daw ni FPJ noong araw na iyon si People's Champ Manny Pacquiao.
"If I'm not mistaken, it was also the day Manny Pacquiao had a boxing match in the Philippines. And I remember, nanalo si Manny," ani Susan sa PEP.
Noong araw nga na iyon na-knockout ni Manny sa fourth round ang Thai boxer na si Narongrit Pirang.
Dagdag ni Susan, "May tumawag sa phone ni Manny, kasi gusto siyang i-congratulate ni FPJ.
"So, nag-usap pa sila ni Manny Pacquiao that day."
SUSAN TAGLE'S LAST CONVO WITH FPJ
Isa pang di malilimutang pangyayari ni Susan ay ang pag-uusap nila ni FPJ isang oras bago ma-stroke ang aktor.
"So, tinawag niya ako tapos sabi niya, "O, San, naka-ready na ba yung bonus ng mga tao?' Sabi ko, 'Oo, naka-envelope na, ready na lahat.'"
Sinabi rin daw ni FPJ kay Susan na maghanda dahil may posibilidad na lumipad sila pa-U.S. sa susunod na linggo.
"Sabi ko, 'Bakit ho?' Sabi niya, the U.S. State Department wants to talk to him. And from what we gathered, there was unrest about GMA's presidency, the legitimacy of GMA's presidency.
"And they wanted to talk to him, so that was a big thing. Kasi reliable yung source.
"Nag-reach out sa kanya was officials of the U.S. Embassy in the Philippines. So, alam namin namin na legit. Hindi kuwentong kutsero.
"Tapos sabi niya, 'O, secret pa yan, San. Hindi natin alam kung tototohanin nila.
"Tapos... Bumalik na siya doon sa table niya, kina Mayor Binay. Ako bumalik na ako doon sa mga friends namin na ine-entertain ko."
FPJ SUFFERED STROKE AND WAS RUSHED TO THE HOSPITAL
Bandang 11:20 P.M. nang bigla na lang daw siyang tawagin ni Mayor Binay dahil inatake si FPJ.
"'San, San,' sabi niyang ganun, 'Si Ronnie...'
"So, tumakbo ako doon sa table niya [FPJ] and he was already suffering the stroke.
"Sabi ni Jojo Binay, 'Takbo natin sa hospital, San.' Sabi ko, 'Sige po.'
"So, pina-vacate ko lahat ng tables. Pinalapit ko yung sasakyan niya. Sinakay namin siya doon sa sasakyan niya.
"Ako, sumakay sa mobile vehicle ng Makati Police para mauna."
Humarurot daw talaga sila para mabilis na makarating ng ospital.
"Alam mo yung FPJ Studios sa Del Monte Avenue hanggang St. Luke's [sa E. Rodriguez]? Siguro five minutes nandun kami.
"Wala kaming hinintuang stop, kasi nakasakay ako doon sa mobile ni Jojo Binay. Talagang waaang, wang, wang, wang!
"Along the way, tinawagan ko si Mrs. Poe. Ako yung kasama niya sa E.R."
Na-coma si FPJ dahil sa aneursym.
"He never regained consciousness," saad ni Susan.
"Hindi na siya naging conscious at all, from the time na when he suffered the aneurysm until he passed away.
"Saturday ng gabi yun [December 11]. So the whole day of Sunday [December 12] and the whole day of Monday [December 13], ano na siya nun, e. Naka-life support na siya nung Monday.
"Dina-dialysis na siya nun, kasi hindi na nagpa-function yung internal organs niya."
Dumating daw sa ospital ang anak ni FPJ na si Grace Poe, bandang 10 P.M. ng Lunes, December 13, 2004.
Kalalapag lang daw ni Grace mula sa U.S.
"Because she had a baby. Dala niya yung baby niya, so inuwi muna niya sa bahay.
"By the time she got to the hospital, technically he was already dead. But he was still in the ICU."
Hindi raw umalis si Susan Tagle sa ospital.
"Ano yun, the longest 48 hours of my life," namamanghang sabi niya.
"Di yata ako natulog mula noong tinakbo ko siya sa hospital hanggang mamatay siya, 12:01 A.M. of December 14. Dalawang gabi lang. Well, three nights."
Ang official cause of death ni FPJ ay cardio-pulmonary arrest, secondary to cerebral infarction.
Sino sa mga mahal sa buhay ni FPJ ang naroon sa ospital?
"Sa pamilya niya, apat sila na to the end. Yung lola niya, yung nanay niya, yung brother niya na si Andy, at siya."
Ang tinukoy niyang "siya" ay si Susan Roces o kung tawagin niya ay Mrs. Poe.
what susan remembers at FPJ's WAKE
Sinubukan daw ng pamilya ni FPJ na huwag agad makalabas sa media ang detalye ng pagpanaw ng Da King hanggat di pa nagsisimula ang public viewing sa lamay.
Kuwento pa ni Susan, "They wanted sana the embalming, the first few hours, quiet. So, dalawang Arlington doon, e. There was Arlington in Quezon City and Arlington in Cainta.
"So, nag-decoy ako noon. Ang ginawa ko, dalawang sasakyan yung lumabas [ng ospital].
"Siyempre nung in-announce namin na Arlington, iniisip nila Quezon City. So doon sila sumunod, doon sa papuntang Quezon City.
"Pero ang TV Patrol kasi malaki [ang ABS-CBN]. Dalawa yung sasakyan nilang naka-monitor. Matalino yung taga-TV Patrol. Ang sinundan, ako.
"So, paglabas ko nung parking, ako yung sinundan nila."
Patuloy ni Susan, "Pero mabait naman. Nung pagdating sa Arlington East, nakita ko na sinundan nila ako. Nilapitan ko.
"Sabi ko, 'Pakiusap. Huwag niyo munang i-announce na nandito siya. Gusto lang namin tapusin yung kailangan io-open namin sa public, umaga.' Okay naman."
Sabi pa ni Susan na sanggang dikit ni FPJ hanggang sa huling sandali, "So akong nagbantay habang ini-embalm siya."
Kumusta si Susan Roces noon?
"Ah, si Ma'am, strong yun, e," ani Susan Tagle.
"Hindi yon nagpakita ng weakness in public. Nakita ko siyang umiyak, pero never in public. She always had a strong demeanor."
Isa pang vivid sa kanyang alaala ay nang nagpadala ng bulaklak sa lamay ang noo'y Pangulong Gloria Macapagal-Arroyo.
"Can you imagine na nagpadala ng funeral wreath si GMA?" manghang saad ni Susan.
"Tinitingnan ko lang. Maya-maya nakita ko, ayan na yung mga fans. Tina-trash nila yung funeral wreath. Hindi ko sila pinigil. At hindi rin sila pinigil ni Susan Roces.
"I mean, 50/50 ako doon, e. Parang, kasi Presidente ka, siguro nga protocol na out of respect magpadala ka.
"But at the same time, after what happened between the two of you, parang, nangungutya ka ba o nang-iinsulto? But she did send a funeral wreath."
Base sa old clips ng ABS-CBN at GMA-7, makikitang dinagsa ng mga tagasuporta ni FPJ ang funeral procession na nagsimula sa Sto. Domingo Church hanggang sa North Cemetery.
Marami ang nalungkot sa pagpanaw ng hinahangaang Hari ng Pelikula, lalo pa't marami ring umasa sa kanyang pamumuno bilang pambato ng oposisyon noong 2004 elections.
Sa parte ni Susan, aminado siyang hanggang ngayon ay nami-miss pa rin niya ang kanyang yumaong boss.
Nakatatak pa rin daw sa kanyang puso at isip ang dalawang dekada na samahan nila, na hindi lang basta boss-employee kundi pagkakaibigang may malalim na tiwala sa isa't isa.
Wala raw araw na lumilipas na hindi naaalala ni Susan si FPJ.
Taong 2017 nang tuluyang mag-migrate si Susan sa U.S.
Sa kasalukuyan, siya ay nagtatrabaho sa isang Filipino non-profit organization doon.